YAZILI EDEBİYAT GÖKTÜRK YAZITLARI UYGUR METİNLERİ (ORHUN ABİDELERİ-ANITLARI)

  •  Dönemin ürünleri Gök-Türkçe ve Uygurca ile verilmiş.

  •  Hem halk dili hem de sanatlı söylev dili kullanılmış.

  •  Hem dini hem dindışı ürünler verilmiş.

  •  Bazı savlar ve destanlar yazıya geçirilmiş.

  •  Uygurca yazılan eserlerde yabancı etkiler görülür.

  •  Dönemin en önemli ürünü “Orhun Yazıtları”dır.

  • Bu eserle Türk milletin kültürel ve tarihsel yapısı hakkında bilgiler vermektedir

SÖZLÜ/DESTAN DÖNEMİ COŞKU VE HEYECANA BAĞLI METİNLER KOŞUK-SAGU
GÖKTÜRK YAZITLARI
Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metin.
 İlk Türk tarihi. Taşlar üzerine kazınmış tarih. 
 Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, milletle hesaplaşması.
 Türk nizamının, Türk töresinin, Türk medeniyetinin, yüksek Türk kül-
     türünün büyük vesikası.
 Türk edebiyatının ilk şaheseri, Türk hitabet san’atının erişilmez şaheseri.
 Hükümdarane eda ve ihtişamlı hitap tarzı.
 Yalın ve keskin üslup. Türk yazı dilinin ilk fakat muhteşem örneği.

Dil yabancı etkilerden uzaktır.
Aliterasyon sanatı görülür.
Cüveyni “Tarih-i Cihan Kuşa” adlı eserinde ilk defa bu eserlerden bahsetmiş
Bilim dünyasına ilk kez İsveçli subay “Strahlenbergtanıtmış.ilk kez Danimarkalı bilgin “Thomsen” okumuştur.
Bu anıtların yazarı “Yuluğ Tiğindir.
Yazıtlar Göktürk lehçesiyle yazılmıştır. 38 harften oluşur ( 4’ü sesli, 26’sı sessiz, 8’i bitişik)

Bu Yazıtların En Önemlileri Şunlardır:
TONYUKUK ANITI: 720
q Göktürklerin dört kağanına vezirlik eden “Bilge Tonyukuk” tarafından kendi
     adına yazdırılmıştır.
KÜLTİGİN ANITI: 732
q Bilge Kağan tarafından ölen kardeşi Kül Tigin adına diktirilmiştir. Yolug Tigin
     tarafından Bilge Kağan ağzından yazılmıştır.
BİLGE KAĞAN ANITI: 735
q Bilge Kağan kendi adına bu anıtı yaptırmıştır. Yolug Tigin yazmıştır.  Bilge Kağan kendi yaptıklarını anlatmaktadır
q
Bu anıtlarda:
 Bilge Tonyukuk’un yaşamöyküsü, Türklerin bilgili devlet adamlarının yönetiminde
 önceleri mutlu yaşadıkları, daha sonra gelen kağanlar zamanında “töre”nin bozul-
duğu, milletin kötü durumlara itilerek açlık ve acılara sürüklendiği, Çin egemenliği
altına girdiği, İlteriş Kağan önderliğinde bağımsızlıklarını kazandıkları, Çinlilerin
Türklere oynadığı oyunlar hakkında bilgiler verilir.

UYGUR METİNLERİ
Uygurların başkenti Turfan şehrinde yapılan kazılar sonucu ele geçen,
     deriler üzerine yazılmış dini metinlerdir.
 Uygur Lehçesi’yle yazılmışlardır.( 3’ü sesli, 11’i sessiz 14 harften oluşur.)

*Altun Yaruk
*Sekiz Yükmek
*Irıg Bitig
  Kalyanamkara papamkara
*Çestani Bey Hikayesi
*Yenisey Yazıtları
Bu döneme ait eserlerdir.
 Çok sayıda olan bu metinlerin en önemlisi “Altun Yaruk Hikayesi”dir. Bu
     metinde “Mani” dinine ait dualar, efsaneler, ilahiler vardır. Budizmin kutsal
     kitabıdır.

PAYLAŞ BİZE DE KATKIN OLSUN :)

Facebook Twitter Google+
0 Komentar untuk "YAZILI EDEBİYAT GÖKTÜRK YAZITLARI UYGUR METİNLERİ (ORHUN ABİDELERİ-ANITLARI)"

Back To Top