BUNA BAKTINIZ MI ???

4 Mayıs 2015 Pazartesi

DİVAN NESRİNİN ÇEŞİTLERİ DİVAN NESİR TÜRLERİ ÖZELLİKLERİ ÖRNEKLERİ



Divan Nesri ve Önemli Nesir Yazarları
Divan Nesri’nin Genel Özellikleri:
  • Dil, konu ve tür yönünden Arap ve İran edebiyatlarının etkisindedir.
  • Konu ve düşünceden çok, söyleyiş güzelliğine önem verilir.
  • Dili yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklüdür. Söz sanatlarına ve
  •  mecazlara önem verilir. 
  • Cümleler uzundur. Paragraf düzeni yoktur.
  • Cümlelere yerleştirilen secilerle (uyaklı sözlerle) şiirdekine benzer bir ahenk
  •  yaratılmaya çalışılır.
  • Noktalama işareti kullanılmaz.
  • Düzyazıda dini-ahlaki konular ağırlıklı olarak işlenir. Tarihi olaylar, gezi izlenimleri, 
  • toplumsal sorunlar, 
  • bireysel duygular gibi konuların da işlendiği olur.

Divan Nesri’nin Bölümleri
DİVAN NESRİNİN ÇEŞİTLERİ 
1Sade (Yalın) Nesir:
  • Halka hitap için yazılmış, dili ağır olmayan nesirdir. Yabancı sözcük ve tamlama sayısı azdır.
  •  Anlaşılması güç söz sanatları yapılmaz. 
  • Masallar, efsaneler, menkıbeler, destanlar, dini ve tasavvufi konular, tarih ve gezi eserleri, o 
  • devre göre, sade bir dille yazılmaya çalışılmıştır.
Sade nesir örnekleri olarak aşağıdaki eserlerden söz edilebilir:
  • Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik   adlı gezi yazısı ve Kitabü’l Muhit adlı coğrafya kitabı (16. yüzyıl)
  • Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi (16. yüzyıl)
  • Aşıkpaşazade’nin Tevarih-i Al-i Osman (Osmanlı Tarihi) adlı eseri (15. yüzyıl)
  • Mercimek Ahmed’in Kabusname tercümesi (15. yüzyıl)
  • Kul Mes’ut’un Kelile ve Dimme tercümesi (14. yüzyıl)
  • Evliya Çelebi Seyahatnamesi (17.yüzyıl)

2Orta Nesir:
  • Orta düzyazı ise, divan edebiyatının hemen hemen bütün klasik yazarlarının yazdığı bir türdür.
  •  Yer yer süslü nesrin niteliklerini taşımakla beraber anlatmak istediğini anlaşılır bir şekilde
  • ortaya koyan nesirdir. 
  • Belirgin özellikleri, söz ve anlam oyunlarından, hüner ve marifet göstermekten kaçınılmış 
  • ve içeriğin ön planda tutulmuş olmasıdır. 
  • Özellikle tarih, gezi, coğrafya ve din kitapları bu türde yazılmıştır.


3Sanatlı (Süslü) Nesir:
  • Şiirdeki gösterişli mecazlar ve söz sanatlarıyla süslenmiş, secili nesirdir.
  • Sinan Paşa (15. yüzyıl) Tazarruname adlı eseriyle bu alanın ilk örneği verilmiştir.
  • Fuzuli’nin (16. yüzyıl) Şikâyetname’si Türkçe yazdığı diğer bazı mektupları Veysi ve Nergisi adlı yazarların
  •  (17.yüzyıl) eserleri sanatlı nesir örneğidir.



Divan Edebiyatındaki Nesir Türleri
Tezkire:
  • Çeşitli Mesleklerden önemli kişilerin hayatlarını anlatmak üzere düzenlenen eserlere tezkire,
  •  şairleri 
  • tantan tezkirelere şuara tezkiresi denir. 
  • Batı edebiyatlarındaki biyografinin karşılığı gibidir.
  • İlk örneği Ali Şir Nevai’nin Mecalisü’n-Nefais’idir. 
  • Anadolu’daki en önemli örnek Sehi Bey Tezkiresi’dir (Asıl adı Heşt Behişt.)

Siyer (Siyer-Nebi):
  • Hz. Muhammed’in hayatını anlatmak üzere yazılan eserlerin ortak adıdır. 
  • Manzum (mesnevi) olarak da yazılabilir. 
  • Türk Edebiyatı’ndaki ilk örnek Erzurumlu Darir’in Siretü’n-Nebisid’tir. (14. yüzyıl) Düzyazı şiir 
  • karışımı bir eserdir.


Hilye:
  • Peygamber Efendimizin iç ve dış özelliklerini anlatan eserlerdir. 
  • Manzum da olabilir. Bazılarına dört halifenin tanıtımı da katılır.

Mektup:
  • Divan Edebiyatı’nda pek yaygın değildir. 
  • En bilinen örnek Fuzuli’nin Şikayetname’sidir.
Tarih:
  • Divan Edebiyatı’nda tarih türünde epey eser verilmiş-tir.
Bunların önemlilerini şöyle sıralayabiliriz:
  • Aşıkpaşazade Tarihi(15. yüzyıl.)
  • Tacü’t-Tevarih: Hoca Sadettin Efendi (16. yüzyıl)
  • Peçevi Tarihi: Peçevi İbrahim Efendi (17. yüzyıl)
  • Naima Tarihi: (18. yüzyıl)
  • Cevdet Paşa Tarihi: (19. yüzyıl)
Seyahatname:
  • En önemli örnek Evliya Çelebi Seyahatname’sidir.
  • Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik 
  • Nabi’nin Tuhfet’ül-Haremeyn (Hac izlenimleri) 
  • İzzet Molla’nın (19. yüzyıl) Mihnetkeşan (Keşan sürgünü izlenimleri) diğer ilginç örneklerdir.
Sefaretname:
  • Siyasi görevle gönderilen elçilerin gittikleri yerlerle ilgili olarak yazdıkları eserlerdir. 
  • İlk örneği Kara Mehmet Çelebi’nin Viyana Sefaretnamesi (1655)
  • En tanınmışı Yirmisekiz Çelebi Mehmet’in Paris Sefaretnamesi’dir.
Surname:
  • Şehzadelerin sünnet düğünleri ve “kadın sultan”ların düğün törenleriyle ilgili eserlerdir. 
  • Manzum (genellikle kaside biçiminde) olanları da vardır.

Şehrengiz:
  • Bir şehrin (bazen insanlarının ve özellikle kadınlarının özellikleri de katılarak) güzelliklerinin anlatıldığı
  •  eserlerdir. Manzum da olabilir.
Gazavatname:
  • Gaza (din uğruna savaşların anlatıldığı manzum veya düzyazılı eserlerdir. 
  • Yükselme Devri’nde çok yazılmış, sonraları azalmıştır.

Habname:
  • Görülen bir rüya anlatılıyormuş gibi, bir olay ya da kişi hakkında görüşlerin söylenmesi biçiminde yazılır. 
  • Manzum da olabilir. 
  • Veysi’nin (17. yüzyıl) Habname’si bu türün en önemli örneğidir. 
  • Habnameler eleştiri ve yergi içerir.

Önemli Nesir Yazarları
Aşıkpaşazade ( 15. Yüzyıl )                 
  • Şair Ahmed Paşa’nın torunudur. 
  • Tarih türünde eser vermiştir. Sade bir dili var-dır.                                 
  • Tevârih-i Âl-i Osmânî ( Osmanlı Tarihi ): Sade nesrin bir örneğidir. Âşıkpaşazade Tarihi 
  • adıyla da bilinir.


Sehi Bey (16. Yüzyıl)
  • Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi ile tanınmıştır. Bu eserinde 200 kadar şair hakkında,
  •  sade bir dille, bilgi verir.
Seydi Ali Reis (16. Yüzyıl)
  • Şair ve yazardır; ama asıl ününü denizcilikte yapmıştır. Osmanlı donanma komutanlarındandır.
  •  Çıktığı Hindistan seferinde donanmasını Hint Okyanusu’ndaki fırtınada kaybedip karadan ülkeye 
  • dönmüştür. 
  • Sade bir dili vardır. Hatta halk ozanları tarzında şiirler yazmış, bazı eserlerinde 
  • Nevai Türkçesini (Çağatay Türkçesi) kullanmıştır. 
  • En önemli eseri Mir’atü’l-Memalik adını taşır. Hint seferi sırasında yaşadıklarını anlatır. 
  • Bir diğer eseri, o zamana göre önemli denizcilik bilgilerini içeren Kitabü’l-Muhit’tir.

Piri Reis (16. Yüzyıl)
  • Ünlü Türk denizcisidir. 
  • Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabı ve buna eklediği haritalarla tanınır.


Feridun Bey (16.Yüzyıl)    
  • Feridun Bey Münşeatı adıyla tanınan bir eserin sahibidir. Eser Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan
  •  III. Murat zamanına kadar bazı önemli olaylarla, padişahlarla ilgili bilgi ve belgeleri içeren bir
  •  derlemedir.  
  • Şiirler de yazan Feridun Bey’in bir Divan’ı ile birkaç düzyazı eseri vardır.

Evliya Çelebi (1611 -1682)
  • "Seyahatname" nin yazarı olan Çelebi'nin gezi türündeki bu eserinden onun tarih toplum
  •  bilim ve güzel sanatlar konusunda bilgi sahibi olduğunu anlıyoruz.

Kâtip Çelebi (17. Yüzyıl)
  • Asıl adı Mustafa’dır. Hacı Halife diye de anılır. 
  • Çeşitli devlet görevlerinde bulunmuş, seferlere katıl-mıştır.  
  • Tarih, coğrafya, biyografi, bibliyografi, otobiyografi; ahlak, tasavvuf, eğitim, düşünce, toplum
  •  yapısı, tıp, etnoloji gibi, tür ve konularla ilgili geniş bilgisi olan bir kişidir. 
  • Süslü nesir akımına kapılmamış, topluma yararlı olmak için sade dili tercih etmiştir.
Önemli eserleri şunlardır:
Keşfü’z-Zunun: 15.000 eser ve 10.000 yazarın tanıtıldığı bir bibliyografidir. Arapçadır.
Cihannüma: Batılı anlayışla hazırlanmış bir coğrafya eseridir. Dünyanın yuvarlak olduğunu da anlatır.
Fezleke: 16. ve 17. yüzyıl olaylarını işleyen bir tarih kitabıdır.
Tufetü’l-Kibar-i Esfarü’l-Bihar: (Büyüklerin deniz seferlerinden yadigâr) Deniz seferlerinden ve büyük 
Türk denizcilerinden söz eder.
Mizanü’l-Hakk: Dini, ahlaki, toplumsal konuları işleyen didaktik bir eserdir. Pozitif bilimlerin
 gerekliliği batıl inançların açtığı yaralar, inanç özgürlüğü, hoşgörü gibi konuları işler.
Düsturü’l-Amel: Devlet işlerinde gördüğü aksaklıkları ve çarelerini anlatan bir kitaptır.


Nâimâ   (17. Yüzyıl)
  • İlk resmi vakanüvis (tarihçi) ve Osmanlı tarihçilerinin en üstünüdür.
  • Tarihçi Nâimâ’nın “Nâimâ Tarihi” olarak bilinen altı ciltlik eseri, hem tarih, hem de 
  • edebiyat açısından önemli bir kaynaktır. 
  • Yazar, 1591–1636 yılları arasındaki olayları tarafsız bir biçimde anlatır. 
  • Devletin aksayan yönlerini eleştirir, oldukça başarılı tasvirleri vardır.

Peçevî İbrahim  (17. Yüzyıl)
  • İbrahim Peçevî’nin “Peçevi Tarihi”adlı eserinde Kanuni ve IV. Murat devrinin olayları sade 
  • bir dille anlatır. 
  • Yazar canlı ve doğal bir üslupla olayları objektif biçimde anlatır.

Nergisî   (17. Yüzyıl)
  • Süslü nesrin örneklerini vermiştir.
Veysî   (17. Yüzyıl)
  • Süslü nesrin örneklerini vermiştir.
Sinan Paşa
  • Divan edebiyatında süslü nesrin en iyi örneklerini vermiştir.  
  • Tazarruname adlı eseri vardır. 
  • Diğer eserleri; Maarifname, Tezkiretü’l Evliya
Mercimek Ahmet
  • Kabusnâme eseriyle ün yapmış tarih ve Osmanlı Tarihi ile ilgilenmiştir.
Yirmisekiz Çelebi Mehmet (18. Yüzyıl)
  • Osmanlı Devleti’nin Avrupa’ya gönderdiği sürekli elçilerden ikincisidir. 
  • Padişah III. Ahmet’e sunduğu Sefaretname’si ile tanınır. Fransa’da gördüğü yenilikleri anlatmıştır.
  • Blogger Comments
  • Facebook Comments

0 yorum:

Yorum Gönder

Item Reviewed: DİVAN NESRİNİN ÇEŞİTLERİ DİVAN NESİR TÜRLERİ ÖZELLİKLERİ ÖRNEKLERİ Description: Rating: 5 Reviewed By: DERSKONUMYAZAR