11. SINIF EDEBİYAT I. ÜNİTE: EDEBİYATLA DÜŞÜNCE SOSYAL ve SİYASÎ HAYATIN İLİŞKİSİ YENİLEŞME DÖNEMİ KONU ANLATIMI

reklamlar
I. ÜNİTE: EDEBİYATLA DÜŞÜNCE, SOSYAL ve SİYASΠHAYATIN İLİŞKİSİ
YENİLEŞME DÖNEMİ
v  Batı'nın Rönesans ile edindiği düşünsel birikim  Aydınlanma dönemini doğurmuştur.
v  "Aklın", "bilimselliğin", "gerçeğe verilen önemin" öne çıkarılması pozitif bilimlere verilen önem 18. Yüzyılın ortalarından itibaren Sanayi Devrimi'ni doğurur.
v  1789 Fransız Devrimi, Osmanlıyı parçalayacak süreci başlatır.
v  Yenileşme, Osmanlı devletindeki gerilemenin sonucu olarak doğmuştur.
v  16. yüzyılın sonlarına dek birçok yönden Avrupa'dan üstün bir yönetime ve kurumlaşmaya sahip olan Osmanlı Devleti,Batı'daki gelişimleri dikkatle takip etmiştir. Ancak 16. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti askeri, ilmi ve ekonomik alanlarda bozulan kurumlarına dinamizm getirecek yenilik hamleleri yapamamıştır.
v  Değişen dünyanın Osmanlı'ya ilk büyük darbesi Viyana bozgunu (1683) olur. Viyana bozgunu, kendini yenilemeyen bir devletin, imparatorluk bile olsa, sadece asker sayısındaki üstünlükle savaşları kazanamayacağını ortaya koymuştur. 1699' da Karlofça Antlaşması'nı imzalamaya mecbur kalan Osmanlı imparatorluğu bu antlaşmayla ilk defa toprak kaybetmiştir. Bu antlaşmadan sonra olumsuzluklar artmıştır. Genellikle pamuklu dokuma imalatı üzerine kurulu Osmanlı sanayi Avrupa'nın özellikle de İngiltere’nin tahakkümüne teslim edilmiştir. Yeniçeri ordusu donanımsız ve disiplinsiz bir duruma düşmüştür.
v  Osmanlı Devleti 1699 Karlofça ve 1718 Pasorafça Antlaşmalarıyla Batı'ya kaptırdıkları üstünlüklerine yeniden kavuşmak için Batı'nın fikri birikiminden ve teknolojideki gelişimlerinden yararlanma çalışmalarına başlamıştır. Bu amaçla yapılan ilk girişim Damat İbrahim Paşa döneminde Avrupa'ya elçiler (Yirmisekiz Çelebi Mehmet gibi) gönderilmesi olmuştur. Avrupa kültürüyle karşılaşmanın ilk sonuçları gemi yapımıyla ilgili yöntemlerin alınması, matbaanın kurulması gibi teknik; saray dekorasyonu, bahçe düzenlemesi gibi sosyal alanlardaki (Lale Devri) yenilikler olur.
v  Pozitif bilimlerle ilgili okullar açılmaya başlanır.
v  Yenileşme hareketi ilk olarak askeri sistemde kendini göstermiştir.
v  II. Mahmut, Yeniçerileri tamamen ortadan kaldırarak 1826'da Avrupai usullere göre düzenlenmiş Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla bir ordu kurar.
v  Tercümeler yapılmaya başlanır. Tercüme Odası kurulur. Tanzimat aydınlarının Batı'ya açılmasında Tercüme Odası'nın hazırlayıcı rolü vardır.
v  Türk edebiyatının yeniden yapılanması bakımından 1859'da yapılan iki çeviri önemlidir: Münif Paşa'nın çevirdiği Muheverat-ı Hikemiyye (Volter, Fenelon ve Fontenel'den seçilmiş felsefi diyaloglar) ve Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'dan çevirdiği Telemak. Bu çevirileri Sefiller ("Mağdurin" adıyla) Robinson Cruzoe, Monte Cristo, Emil, Tartüffe gibi yapıtların çevirileri izler.
v  II. Mahmut döneminde yenileşmenin önemli bir aracı olacak ilk gazete de çıkar: Takvim-i Vekayi (1831)
v  Osmanlı Devleti'nde Batı'ya yöneliş Abdülmecit döneminde, Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanan Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu, 1839) ile resmiyet kazanmıştır. Tanzimat, "düzenlemeler" anlamına gelen bir sözcüktür. Bu fermanın ilanıyla birlikteTanzimat Dönemi de başlamış olur.
v  Tanzimat Fermanı din, dil, ırk gözetmeksizin bütün halkın can, mal ve namusunun korunacağını, askerlik ve vergi kanunlarının yeniden düzenleneceğini ortaya koyan eşitlikçi bir söylem taşıyordu.
v  Modernliğin Öncüleri: Şinasi - Akif Paşa - Namık Kemal - Ziya Paşa - Sadullah Paşa - Beşir Fuat - Ahmet Mithat - Samipaşazade Sezai - Tevfik Fikret’tir.
v  Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşme hareketleri halkın değil, daha çok yönetici sınıftan kişilerin isteğiyle ortaya çıkmıştır. Batı'da ortaya çıkan Osmanlı İmparatorluğu’nu etkileyen zihniyet devriminin temelinde yatan kavramlar ve düşüce akımları şunlardır: Rönesans, Reform, Pozitivizm, Teknoloji, Bilim, Hukuk
v  Yenileşme hareketleri yüzü dünyaya dönük, akılcı, iradeli bireyler yetiştirmeyi; bilime ve teknolojiye önemle eğilmeyi esas alıyordu. Bu amacın donanımlı edebi ve düşünsel anlamdaki ilk temsilcisi Şinasi'dir. Şinasi, dünyaya, topluma bir Türk Rönesansçısı gibi bakar, "akl''ı, "hukuk"u "medeniyet"i öne çıkarır. Mustafa Reşit Paşa için yazdığı kasidelerde yenilik düşüncelerini ortaya koyar. Bu düşünceleri Auguste Comte'un pozitivist dünya görüşünün yansımaları gibidir.
v  Osmanlı toplumunun dünyaya bakışıyla modernizmin "akla uygunluk" ilkesi arasındaki karşıtlık ve bunun sonucunda
v  çıkış yolu bulamayan aydınlarda ortaya çıkan boşluk duygusu özellikle Akif Paşa'nın divan şiirinin söz oyunlarından yararlanarak yazdığı Adem Kasidesi'nde kendini gösterir. Adem, yokluk demektir.
v  Namık Kemal de iradi bir insan tipolojisi yaratmaya dönük tutumu ve katılımcı bir yönetimden yana tavır almasıyla modernliğin öncüleri arasında yer alır. Ziya Paşa da çok tutarlı olmamakla birlikte, özellikle Şiir ve İnşa adlı makalesiyle yeniliğe önemli katkılar sunmuştur.
v  Sadullah Paşa, 19. Asır adlı manzumesinde Orta çağ'a özgü geleneksel dünya görüşünü eleştiri ve teknolojik gelişmesine hayranlık duyduğu Batı'nın pozitivist düşüncesini över. Eşitlik, insan halkları, bilim gibi kavramları öne çıkarır, Doğu medeniyetlerinin geri kalmışlığını ortaya koyar. İlerlemek için Batı'nın örnek alınması gerektiğini savunur.
v  Fizik ve kimya bilimlerindeki mekanizmanın aynısının hayatta da mevcut olduğunu savunan, metafizik görüşleri reddeden Beşir Fuat da modernliğin öncü isimlerindendir. Beşir Fuat Batı'daki pozitivist düşünce kazanımlarını, çevirileri ve makaleleriyle Osmanlı toplumuna aktarmaya çalışmıştır. Bir nevi ansiklopedi niteliğindeki eserleriyle Ahmet Mithat, yenileşme çabalarını sosyal bir fon olarak eserlerinde kullanan Samipaşazade Sezai, toplumsal bilinçaltını imgeleriyle uyarmaya çalışan Servet-i Fünun şairi Tevfik Fikret de modemliğin öncüleri arasında sayılabilir.

v  Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla başlayan "Batılılaşma Dönemi Türk Edebiyatı'nın hazırlık dönemi" Tercüman-ı Ahval gazetesinin yayımlanmasına (1860) kadar sürer.

PAYLAŞ BİZE DE KATKIN OLSUN :)

Facebook Twitter Google+
0 Komentar untuk "11. SINIF EDEBİYAT I. ÜNİTE: EDEBİYATLA DÜŞÜNCE SOSYAL ve SİYASÎ HAYATIN İLİŞKİSİ YENİLEŞME DÖNEMİ KONU ANLATIMI"

Back To Top